Interessant ENISA-rapport over cybersecurity gepubliceerd

Op 15 januari 2018 heeft het Europese cybersecurityagentschap ENISA een interessant rapport gepubliceerd over cybersecuritydreigingen. In het rapport worden de bevindingen van een grote hoeveelheid andere rapporten van cybersecuritybedrijven geanalyseerd en de resultaten daarvan gepresenteerd. Het rapport biedt ook enige technische diepgang. In deze blog post deel ik de zaken die mij uit het rapport opvielen.

Algemeen

In het rapport wordt er op gewezen dat in 2017 cybercriminelen de grootste bedreiging op het gebied van cybersecurity vormen. Twee derde van de aanvallen zijn van deze actor afkomstig. Hierbij wordt opgemerkt dat in plaats dat zij zeer massale meer ongerichte malware-aanvallen uitvoeren, cybercriminelen nu vaker op zoek gaan naar (financieel) aantrekkelijke doelwitten en daar hier gerichte aanvallen op uitvoeren. Cybercriminelen verdienen daarnaast volgens ENISA veel geld met advertentiefraude (clicks genereren en daarmee geld verdienen) en het leveren van diensten voor andere cybercriminelen (cybercrime-as-a-service). Volgens ENISA is er een toenemende interactie tussen cybercriminelen en statelijke actoren bij het uitvoeren van aanvallen.

De ‘insider-dreiging’ (medewerkers van bedrijven of instellingen) worden als tweede grootste bedreiging geïdentificeerd. ENISA zegt dat het motief bij deze interne actoren in de regel financieel van aard is.

Statelijke actoren worden als derde grootste bedreiging gesignaleerd. Staten maken van computers en internet gebruik voor bijvoorbeeld economische spionage en om aan (politieke) beïnvloeding te doen. ENISA wijst er op dat steeds meer staten investeren in de “cybercapaciteiten” van overheidsinstanties en dit leidt tot een grotere cybersecurity leidt. Ook wordt ondersteuning gevonden voor de claim dat deze statelijke actoren vaker dan andere actoren gebruik maken van zero day-kwetsbaarheden bij hun aanvallen. Het lekken van deze zero days kan op zijn beurt grote gevolgen hebben, zoals de WannaCry-aanval laat zien.

Op p. 98 van het rapport is een mooi overzicht van de betrokken actoren en hun manier van werken te vinden.

Cybercrime-specifiek

De meest in het oog springende resultaten met betrekking tot cybercrime zou ik als volgt samenvatten:

  1. Toename in ernst en complexiteit van aanvallen

In het algemeen wordt er op gewezen dat cybercrime in enge zin – kort gezegd (1) computervredebreuk (hacken), (2) de verspreiding van malware en (3) ddos-aanvallen – in ernst en complexiteit stijgt. Interessant is bijvoorbeeld de stijging in ‘clickless’ malware, waarbij geen interactie (zoals een klik op een knop of bestand) is vereist ten behoeve van de installatie van malware en de verdere verspreiding ervan. In het rapport wordt ook gewezen op het gebruik van kwetsbaarheden in webbrowsers (incl. plugins) en kwaadaardige linkjes via phishingmails als populaire infectiemethode.

In het rapport uiteraard ook gewezen op de stevige stijging van malware-incidenten en zeer zware ddos-aanvallen die zijn uitgevoerd met behulp van het Mirai-botnet (dat misbruik maakt van kwetsbare IoT-apparaten). De dos-aanval op DNS-provider Dyn leidde tot grote en merkbare schade door het tijdelijk uitvallen van populaire diensten zoals Netflix.

ENISA komt tot de zorglijke conclusie het opsporen van de daders achter aanvallen (zoals criminelen en statelijke actoren) “welhaast onmogelijk” is en de acties en motieven van de aanvallen achteraf vaak onduidelijk blijven. Dat maakt het op zijn beurt volgens het agentschap bijzonder moeilijk de actoren achter cyberaanvallen en werkwijze te profileren.

De Nederlandse politie krijgt nog een “eervolle vermelding”  (afhankelijk hoe je het bekijkt) van een ‘sophisticated, yet risky way to prosecute cyber-criminal offences’ in het kader van het overnemen van de Hansa-marktplaats op het darkweb.

  1. Ransomware

Ransomware wordt een ‘prominent threat’ genoemd. In het rapport wordt mooi weergegeven wat de tijdlijn is geweest met betrekking tot de WannaCry-aanval die in Nederland tot uitval van (onder andere) de Tweede Maasvlakte heeft geleid. Het verwonderd mij overigens dat de regering in een Kamerbrief laat weten dat deze aanval niet ‘maatschappelijk ontwrichtend’ is geweest. Welke aanvallen zijn dat dan wel, vraag ik mij af. En wat voor een rol speelt het NCSC hierbij nu precies? Is deze enigszins effectief?

Ten slotte werd een interessant nieuwe trend genoemd waarbij gespecialiseerde ransomware zich richt op medische apparaten. Als deze onbruikbaar worden kan dit natuurlijk ook (meestal indirect) de gezondheid van mensen in gevaar brengen. Dit past in de genoemde trend in het rapport waarbij meer gerichte ransomware aanvallen plaatsvinden om geld af te persen van bedrijven of overheidsinstellingen.

 

Online drugshandel en witwassen met bitcoins

Binnen een korte tijd zijn interessante stukken verschenen over online drugshandel en het witwassen met bitcoins. Europol legt in een rapport uitgebreid uit hoe online drugsmarkten eruit zien, hoe deze werken en welke problemen zij tegenkomen bij de opsporing en bestrijding ervan. Daarnaast zijn in november in Nederland enkele interessante uitspraken verschenen. In deze blogpost geef ik een overzicht van deze stukken.

Europol rapport ‘Drugs and the darknet’

Het rapport ‘Drugs and the darknet’ biedt veel informatie en belangrijke inzichten over online drugshandel, dat zich voornamelijk afspeelt via internetmarktplaatsen die via Tor bereikbaar zijn. In het rapport wordt met veel openheid uitgelegd hoe online drugsmarkten werken en welke drugsmarkten actief zijn geweest. Daarbij wordt bijvoorbeeld uitgebreid ingegaan op de drugsmarkt AlphaBay, dat op enig moment naar schatting 28% van gehele omzet op online drugshandel voor zijn rekening nam. Grote operaties waarbij dark markets offline zijn gehaald, hebben volgens Europol disruptie veroorzaakt op de drugsmarkten. Tegelijkertijd is duidelijk dat de drugshandelaren en kopers daarop tegenmaatregelen nemen, zoals het tegengaan van monitoring van online marktplaatsen door het toepassen van versleuteling en het vereiste van verschillende sleutels in te voeren voor het autoriseren van bitcointransacties. Europol verwacht dat de online drugsmarkten voorlopig blijven groeien door de anonimiteit die het Tor netwerk biedt, de mogelijkheden om versleuteld te communiceren, de mogelijkheden om te betalen in cryptocurrencies zoals Bitcoin (en in toenemende mate Monero en ZCash). In het rapport wordt opgemerkt dat de politiedienst een goed beeld heeft van de Westerse drugsmarkten, maar vooralsnog (te) weinig zich heeft op online drugsmarkten met een niet-Engelse voertaal, zoals Russisch.

Duitsland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk hebben het grootste aandeel met betrekking tot het aanbod van drugs binnen de Europese Unie via de darknet markets. Nederlandse verkopers staan bekend om hun aanbod van MDMA, dat vaak van goede kwaliteit is. Europol geeft aan dat de dataretentie-zaak van het Hof van Justitie van de Europese Unie grote problemen veroorzaakt in cybercrime-onderzoeken naar online drugshandel, omdat de gegevens bij internet access providers niet verplicht beschikbaar worden gemaakt voor opsporingsinstanties. Ook levert de toepassing van ‘carrier-grade NAT’ technologie bij mobiele internet dienstverleners grote problemen op, omdat sommige aanbieders hun eigen klanten en netwerkverkeer van die klanten op hun netwerk niet meer kunnen identificeren door de gebruikte poorten niet te loggen en aangezochte IP-adressen niet vast te leggen. Carrier-grade NAT is een technologie waarbij verschillende internetgebruikers gebruik kunnen maken van hetzelfde IP-adres. De techniek wordt door 95% van de mobiele telecomaanbieders gebruikt en bijna 50% van de internet service providers wereldwijd. De toename in het gebruik van encryptie (bijvoorbeeld door het gebruik van het PGP-sleutels) en het gebruik van anonimiseringsdiensten voor bitcoins (met zogenaamde ‘bitcoin-mixing diensten’ of ‘tumblers’) daagt ook de opsporing uit.

In het rapport wordt tevens (wederom) aangegeven dat de jurisdictieproblemen in opsporingsonderzoeken naar cybercrime groot zijn. De problemen doen zich voor vanwege verschillende strafbaarstellingen, verschillende voorwaarden voor de inzet van bevoegdheden, problemen met betrekking tot de lokalisering van computers op het darkweb en een gebrek aan eenduidigheid over het uitvoeren van digitaal forensisch onderzoek. Het ‘European Investigation Order’, dat een nieuw instrument biedt voor een meer directe vorm van rechtshulp binnen de EU, biedt volgens Europol onvoldoende mogelijkheden om effectief bewijs over de grenzen te verzamelen. Vanwege de vereiste specialistische kennis die is vereist en grensoverschrijdende aard van de criminaliteit heeft Europol een speciaal ‘darknet team’ opgericht. Zij raadt aan dat andere Lidstaten ook dergelijke teams oprichten. In het rapport wordt ten slotte opgemerkt dat de Europese Commissie in het begin 2018 een voorstel zal doen voor een ‘nieuw juridisch instrument’ om elektronisch bewijs te vergaren.

Veroordelingen voor online drugshandel en witwassen

De rechtbank Rotterdam heeft op 8 november 2017 (ECLI:NL:RBROT:2017:8988 en ECLI:NL:RBROT:2017:8989) verschillende verdachten veroordeeld voor het witwassen met bitcoins die afkomstig zijn uit drugshandel via het darkweb. In de uitspraken wordt uitgebreid besproken over de manier waarop de bitcoins zijn witgewassen. De verdachten waren in deze zaak bitcoinhandelaren die bitcoins inwisselen tegen contant geld, zodat de anonimiteit van klanten gewaarborgd bleef. Met deze omzetting is de criminele herkomst van de bitcoins verhuld. De verdachte heeft de beschikking gehad over diverse bitcoinwallets (een soort digitale portemonnees). In die wallets zijn bitcoins gestort vanuit onder meer ‘MiddleEarthMarketplace’, ‘AgoraMarket’ en ‘NucleusMarket’, allen (illegale) marktplaatsen op het dark web. In een andere uitspraak van de rechtbank Rotterdam op dezelfde dag (ECLI:NL:RBROT:2017:8989), wordt daarbij opgemerkt dat het een relevante factor voor het aanmerken van witwassen is dat de verdachte ervoor heeft gekozen om de bitcoins om te wisselen voor contanten bij een bitcoinhandelaar die zijn klanten anonimiteit garandeert en hiervoor een veel hogere commissie vraagt (5-7%) dan bij de reguliere wisselkantoren. Dit zou duiden op wetenschap van de criminele herkomst van de bitcoins bij de verdachte.

De rechtbank Midden-Nederland heeft op 17 november 2017 (ECLI:NL:RBMNE:2017:5217 en ECLI:NL:RBMNE:2017:5219) tevens twee verdachten flinke straffen (tot zes jaar gevangenisstraf) opgelegd voor de drugshandel via het dark web van tientallen kilo’s harddrugs (met name MDMA). Zij verstopten daarbij de drugs in pindakaaspotten en wenskaarten en verstuurden dit per post naar klanten over de hele wereld. Een van de verdachte is ook veroordeeld voor het witwassen van bitcoins. Interessant is hoe in de uitspraak wordt uitgelegd hoe de opsporing in zijn werking ging. Het benodigde is bewijs is onder andere vergaard op basis van de reviews en gevoerde alias (nickname) van de verdachte op een online drugsmarket dat alleen via het Tor-systeem toegankelijk is. Ook de ‘selfies’ op de iPhone van de verdachte met drugspakketjes en de unieke PGP-sleutel waarmee de verdachte versleuteld communiceerde heeft, hebben een belangrijke rol in de bewijsvoering gespeeld. Ten slotte bleek uit de ‘error reports’ op de laptop van de verdachte dat hij heeft ingelogd op de darkmarkts en succesvol drugs heeft verkocht en werden etiketten met het afleveradres op de laptop gevonden.

Een andere verdachte is tevens door de Rechtbank Midden-Nederland op 17 november 2017 veroordeeld (ECLI:NL:RBMNE:2017:5716) voor het witwassen van bitcoins. Deze verdachte kocht 20.000 bitcoins in met destijds een waarde van 5 miljoen euro, waarvan bleek dat een groot deel daarvan door derden op het darknet is verdiend. In de uitspraak wordt zeer gedetailleerd ingegaan op het gebruik van een zogenaamde ‘bitcoin mixer’, waarbij bitcoins bij elkaar worden gebracht en opnieuw aan de klanten van de diensten worden verstrekt waardoor de bitcoins anoniemer zijn. De verdachte maakte in deze casus gebruik van de Bitcoin mixingdienst ‘Bitcoin fog’. Uit de verklaringen blijkt dat de bitcoins daarna zijn omgezet in contanten via handelaren die adverteerde op de website localbitcoins.net en een ander via het wisselkantoor Bitconic. Deze handelingen worden de rechtbank gezien als een verhullingshandeling, zoals vereist is voor witwassen. De rechtbank is na een analyse door een deskundige overtuigd dat alle bitcoins die van darknet markets afkomstig zijn, een criminele herkomst hebben. Ten behoeve van de bewijsvoering wijst de rechtbank ook op een vermenging van een grote hoeveelheid uit darknet market afkomstige bitcoins met een bitcoins met een mogelijk wel legale herkomst. Het gehele verzilverde bedrag aan bitcoins wordt om deze reden als van misdrijf afkomstig aangemerkt. De verdachte moet dan wel wetenschap hebben of redelijkerwijs vermoeden dat de uit de bitcoinhandel afkomstige geldbedragen die op zijn rekening werden verzilverd van enig misdrijf afkomstig waren. De rechtbank is van mening dat dit het geval was voor een bedrag van € 1.651.044,96. In de uitspraak wordt tot slot opgemerkt dat ‘beslag is gelegd op de saldo van de bitcoinadressen’ in de drie bitcoinportemonnees op laptops van de verdachten. Daarbij werden bitcoins overgemaakt naar het bitcoinadres van het Openbaar Ministerie.

Oversight of hacking power and take down order

The Computer Crime Act III is now under consideration for approval by the Dutch Senate. The act extends the criminalisation of certain behaviour, such as grooming of persons that appear to be 18 year old and younger, the unauthorised gathering of non-public data and offering that stolen data online. Perhaps more importantly, the Computer Crime Act III authorises Dutch law enforcement authorities, with permission from an investigative judge, to make content containing serious crimes inaccessible (such as child abuse materials or jihadist propaganda) and to access computers remotely for evidence gathering purposes (a so-called hacking power).

Hacking power

The proposed power to hack computers seeks to provide a solution to the increasing challenges of anonymity, encryption and cloud computing in cybercrime investigations. By using this special investigative power, law enforcement officials can access computers remotely and gather evidence at its source, thereby circumventing problems such as the encryption of data. The instrument can only be used under the most stringent conditions, such as a warrant from an investigative judge and a limitation to serious crimes.

After law enforcement officials gain remote access to a computer system, they can be authorised to observe the behaviour of a person by turning on a GPS signal, microphone or video camera. Law enforcement officials can also remotely copy relevant data for evidence purposes in a criminal investigation. A particularly far-reaching power is to make a computer or data inaccessible. This may result in disabling a botnet infrastructure or encrypting child abuse images remotely.

Take down order

The proposed take down order provides an instrument for law enforcement authorities to make web content inaccessible. If online service providers or individuals publishing criminal materials do not disable the content voluntarily, a takedown order can be issued. Fortunately, the use of the instrument is restricted to serious crimes and a warrant from a judge is required. However, the take down order can go as far as ordering a hosting provider to take down a particular website (when possible) and even compelling an internet access provider to disable content. This last application of a takedown order boils down to an internet filter. Does this leave us in a few year with a black list of websites that must be filtered by Dutch internet access providers?

Oversight

In my article about the Computer Crime Act III (.pdf in Dutch), I discuss the changes the act will bring to the Dutch Penal Code and Code of Criminal Procedure. Although I do acknowledge the necessity of hacking as an investigative power to gather evidence in criminal investigations involving serious crimes, I worry about the proposed powers to make computers or data accessible.

The problem is that the cybercriminals behind this criminal behaviour often reside on foreign territory and hide behind anonymisation techniques. These cybercriminals will often not be tried in a Dutch court. I wonder how many times a botnet will be disrupted by taking it down, or websites will be shut down or even filtered, without a trial during which a judge can determine whether those acts by law enforcement officials were conducted lawfully.

Therefore, I argued (and with me some Members of Parliament, scholars and several civil rights organisations) that we need an independent supervisory authority. This authority, perhaps modelled on the UK Investigatory Powers Commissioner’s Office, should be issued with the task of overseeing the legitimacy of operations involving these far-reaching special investigative powers. It is not likely such an authority will be created as part of the Computer Crime Act III, but perhaps the new Dutch cabinet should consider legislation to create such an authority.

This is cross-post from LeidenLawBlog.

Europol iocta 2017 rapport

Europol brengt elk jaar het ‘internet organised threat assessment’ (iocta) rapport uit. Het rapport komt tot stand aan de hand van vragenlijsten aan politieorganisaties binnen de EU en door input van bedrijven. Het biedt een interessant en gedetailleerde inzicht in de actuele stand van cybercrime. Ook dit jaar sprak het rapport mij aan en daarom heb ik een samenvatting gemaakt van de belangrijkste bevindingen. Deze samenvatting wil ik de geïnteresseerde lezer natuurlijk niet onthouden.

Ransomware

Ransomware vormt volgens Europol de belangrijkste malware dreiging, gelet op de slachtoffers en de schade die het met zich meebrengt. Met ransomware wordt relatief eenvoudig geld verdiend. Door het gebruik van cryptocurrencies, zoals Bitcoin, zijn de verdiensten bovendien relatief eenvoudig wit te wassen. Naast Bitcoin worden ook Monero, Etherium en ZCash in toenemende mate door cybercriminelen gebruikt. ‘Kirk’ is de eerste ransomware, waarbij Monero werd gebruikt voor het losgeld (in plaats van Bitcoin).

Niet alleen individuen worden door cybercriminelen met ransomware aangevallen, maar ook ziekenhuizen, de politie en overheidsinstellingen. MKB-bedrijven worden steeds vaker aangevallen, mede vanwege hun beperkte budget om voldoende beveiligingsmaatregelen te nemen. Europol spreekt van een “explosie van ransomware” dat op de markt komt, waarbij sommige rapporten spreken van een toename van 750% in 2016 ten opzichte van 2015.

Information stealers

Information stealers’ vormen de op een na grootste bedreiging met betrekking tot malware. Het kost cybercriminelen aanzienlijk meer moeite de benodigde informatie te stelen (zoals financiële gegevens) en het is voor criminelen lastiger met deze malware geld te verdienen vergeleken met ransomware. In het rapport wordt terecht opgemerkt dat Europol een vertekend beeld krijgt van de malwaredreiging, omdat mensen vaak de gevolgen van het gebruik van malware rapporteren. De IT beveiligingsindustrie geeft daarom noodzakelijke input voor het rapport. Binnen deze industrie bestaat een meer volledig beeld van de dreiging.

Slechte beveiliging IoT-apparaten

Europol signaleert ook de dat zwakke beveiliging van Internet of Things-apparaten cyberaanvallen in de hand werkt. Het Mirai-botnet, dat werd gevormd door lekke en misbruikte IoT-apparaten, heeft in 2016 met een zeer sterke (d)DoS-aanval de Amerikaanse DNS-provider Dyn platgelegd, waardoor populaire diensten als Twitter, SoundCloud, Spotify, Netflix, Reddit en PayPal ongeveer 2 uur onbereikbaar waren. Denail-of-service aanvallen zijn eenvoudig uit te voeren. Een botnet die in staat is een denial-of-service aanval van 5 minuten op een webshop uit te voeren, kan slechts voor 5 dollar op websites worden gehuurd.

Kinderpornografie op internet

Kinderpornografie op internet blijft een groot probleem. Het aanbod, de verspreiding en vervaardiging van het materiaal lijkt niet af te nemen. Daarnaast worden enorme hoeveelheden kinderporno in beslag genomen. Volgens Europol zijn hoeveelheden 1-3 Terabyte niet ongebruikelijk met 1 tot 10 miljoen afbeeldingen met kinderpornografie. Peer-to-peer programma’s, zoals GigaTribe, worden nog steeds door kinderpornogebruikers misbruikt voor de verspreiding en het binnenhalen van kinderporno. Europol signaleert dat ook populaire apps en sociale mediadiensten in toenemende mate worden misbruikt.

Het is ook helder dat websites op het darkweb worden gebruikt voor toegang en verspreiding tot kinderporno. Het rapport haalt aan hoe de hack op het hosting bedrijf ‘Freedom Hosting II’ 10.000 darknet websites blootlegde, waarvan 50% kinderpornografische afbeeldingen bevatte. Deze websites zijn overigens vaak gespecialiseerd in kinderporno, omdat online marktplaatsen geen kinderporno accepteren. Zowel op het ‘Surface web’ als op het ‘dark web’ zijn er pay-per-view-diensten beschikbaar waarop kinderpornografische materiaal wordt aangeboden. Volgens Europol maken veel Westelingen gebruik van de diensten, waarbij vooral minderjarigen uit de Zuidoost-Azië en Afrika worden misbruikt. De opsporing van deze misdrijven wordt bemoeilijkt door het gebruik van gratis WiFi-diensten die bijvoorbeeld in de Filipijnen aan arme wijken worden aangeboden. Het is daardoor lastig op basis van het IP-adres de slachtoffers te identificeren.

Fraude met betaalkaarten

Het gebruik chipbetaalkaarten met de EMV-standaard is nog niet alle staten gemeengoed geworden. Betaalkaarten en betaalautomaten die niet van standaard gebruik maken, worden op grote schaal misbruik om fraude en andere delicten zoals de aankoop van drugs mee te plegen. In het rapport worden spectaculaire hacks beschreven waarbij pinautomaten of het systeem dat de pinbetalingen faciliteert worden gehackt, waarna de pinautomaten automatisch geld uitspuwen of geld tot een veel hoger bedrag (tot 200.000 euro) kan worden opgenomen. Verwezen worden naar de ‘Carnabak’-groep die in 2014-2015 op deze manier 1 miljard dollar buit heef gemaakt. Meer recent is volgens Europol de ‘Cobalt’-groep actief geweest met het infecteren van pinautomaten met malware om frauduleuze pinopnamen te doen binnen de Europese Unie, waaronder Nederland.

Groei darknet markets

In het rapport wordt veel aandacht besteed aan de groei van ‘darknet markets’. De online handelsplatformen op het darkweb zijn toegankelijk via Tor, I2P en Freenet, waarbij de illegale activiteiten zich nog voornamelijk via Tor afspelen. In juni 2017 had het Tor netwerk 2.2 miljoen actieve gebruikers en bevatte het bijna 60.000 unieke .onion domeinnamen. De gebruikmaking van deze diensten zijn nog niet de standaard geworden voor de distributie van illegale goederen. Maar de darknet markets groeien snel met een eigen klantenkring in de gebieden van illegale drugshandel, wapenhandel en kinderporno. Daarnaast worden ook veel persoonsgegevens, in het bijzondere gegevens over betaalkaarten en login gegevens voor online bankieren, op het dark web aangeboden. Volgens Europol maken de volgende drie factoren het gebruik van Tor voor criminelen aantrekkelijk: (1) een bepaalde mate van anonimiteit, (2) een diverse markt aan kopers die minder lijflijk risico lopen en kunnen betalen met cryptocurrencies en (3) een goede kwaliteit van producten die worden verkocht door aanbieders die worden beoordeeld op basis van reviews.

Encryptie en dataretentie belemmering de opsporing

Voor het tweede jaar achtereen geeft Europol in het rapport ook de boodschap af encryptie de opsporing voor cybercrime belemmert. Het maakt het aftappen van telecommunicatieverkeer minder effectief en belemmert digitaal forensisch onderzoek. Daarnaast is helder dat de onrechtmatig verklaring van de dataretentierichtlijn op 8 april 2014 door het Hof van Justitie van de EU een ‘aanzienlijke negatieve invloed’ heeft op de mogelijkheden van opsporingsautoriteiten om bewijsmateriaal veilig te stellen. In sommige lidstaten is nog steeds dataretentieregelgeving voor telecommunicatiedienstverleners (waaronder ISP’s) van kracht, maar veel andere EU lidstaten niet. Deze fragmentatie belemmert de internationale opsporing van cybercrime. Europol doet geen voorstellen tot maatregelen op dit gebied, wellicht omdat het te politiek gevoelig is, maar benadrukt de problematiek die het met zich meebrengt.

Gebruik van policeware in Aydin C.-zaak

Vorige week heb ik mijn noot gepubliceerd die ik heb beschreven over de Aydin C.-zaak. De zaak is veelvuldig in het nieuws geweest vanwege de tragische afloop van Amanda Todd, nadat zij werd gechanteerd door Aydin C. met webcamopnamen. De rechtbank Amsterdam veroordeelt Aydin voor meer dan 10 jaar gevangenisstraf voor kinderporno en (poging tot) aanranding met betrekking tot 34 meisjes en één man voor afdreiging.

Vanuit juridisch oogpunt vond ik het echter interessanter hoe de rechtbank is omgegaan met het gebruik van een softwarematige keylogger bij de bewijsgaring in deze zaak. Dergelijke ‘monitoringssoftware’ wordt ook wel ‘policeware’ genoemd.

Mag een keylogger nu wel of niet worden gebruikt?

Al tijdens het verloop van de zaak kwam via de media naar buiten de politie een ‘keylogger’ had ingezet om bewijsmateriaal te verzamelen. Een keylogger registreert toetsaanslagen waardoor communicatie, maar ook inlognamen en wachtwoorden, kan worden afgevangen om nader te onderzoeken. Een keylogger kan zowel hardwarematig zijn als softwarematig.

Eerder had ik ook al in een interview aangegeven dat het gebruik van een hardwarematige keylogger volgens mij door de beugel kan. De wetgever heeft al 20 jaar geleden in de memorie van toelichting van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden (Wet BOB) (p. 35-37) voldoende duidelijk gemaakt dat onder de bijzondere opsporingsbevoegdheid van direct afluisteren (artikel 126l Sv) het gebruik van een apparaatje (een ‘bug’), dat ook toetsaanslagen kan registreren, is toegestaan.

Mag policeware worden gebruikt?

De vraag is lastiger te beantwoorden of het gebruik van een softwarematige keylogger is toegestaan. De tekst van de wet zelf sluit niet uit dat software wordt gebruik bij de toepassing van de bijzondere opsporingsbevoegdheid van direct afluisteren. Gesproken wordt over een ‘technisch hulpmiddel’, dat tevens uit software kan bestaan. Dat is ook af te leiden uit het Besluit technische hulpmiddelen. Eerder heb ik betoogd dat de software in ieder geval niet door middel van een ‘hack’ kan worden geplaatst, omdat daarmee een geheel andere privacyinbreuk plaatsvindt dan wanneer een bug fysiek in een woning of andere plek wordt geplaatst zoals bij ‘direct afluisteren’ gebruikelijk is. De wet zou dan niet meer voorzienbaar zijn.

Het is echter de vraag of de software ook andere functionaliteiten mag hebben dan het afluisteren van communicatie, het registreren van toetsaanslagen en het registreren van muisklikken. Hoewel het vonnis moeilijk leesbaar is, wordt interessante informatie gegeven over het gebruik van dergelijke software door de politie. Zo wordt onder andere gesteld dat via een softwarepakket ‘vinkjes’ kunnen worden aangezet om van bepaalde functionaliteiten van de afluistersoftware gebruik te maken. Uit het vonnis van de rechtbank blijkt ook dat gebruik is gemaakt van een screenshotfunctionaliteit. Is deze toepassing dan nog voorzienbaar is op basis van bestaande wetgeving?

Pas als de Wet computercriminaliteit III door de Eerste Kamer wordt aangenomen en de wet van kracht wordt, mag een softwarematige keylogger met andere functionaliteiten (waaronder ook het maken van screenshots, het vastleggen van identificerende gegevens, het aanzetten van een camera, en eventueel het aanzetten van een GPS-signaal) worden gebruikt. Deze software mag dan ook op afstand via een hack worden geïnstalleerd op de computer van de verdachte op basis van de voorgestelde nieuwe hackbevoegdheid in artikel 126nba Sv.

Mogelijkheden voor de verdediging

De verdediging voerde tal van verweren in de Aydin C.-zaak. In mijn noot heb ik aandacht besteed aan de mogelijkheid van de verdediging om tijdens de zitting na te gaan welke functionaliteiten van de software precies gebruik is gemaakt. Ik begrijp het standpunt van de politie en het Openbaar Ministerie dat het type software – of zelfs de broncode – niet wordt vrijgegeven aan de verdediging. Daarmee breng je namelijk het toekomstig gebruik van de software in strafzaken door opsporingsinstanties in gevaar. De verdediging moet echter wel de mogelijkheid hebben om het gebruik van de software achteraf – desnoods tijdens de zitting – te controleren. Nagegaan moet worden of niet meer functionaliteiten van de software zijn gebruikt dan de officier van justitie als het goed is in zijn bevel voor inzet van de bevoegdheid heeft aangegeven. In deze zaak werd het verweer geadresseerd door één deskundige van te politie te horen, waarbij ik de zorg om onafhankelijkheid goed begrijp.

Als de Wet computercriminaliteit III wordt aangenomen kan de verdediging het gebruik van de software beter controleren. De verdediging kan de rechter verzoeken tot nader onderzoek van de gelogde gegevens. De rechter kan dit ook overigens ook ambtshalve beslissen. Staatssecretaris Dijkhoff heeft in de nota naar aanleiding van het verslag aangegeven dat dit mogelijk is. Daarnaast wordt de waarborg ingebouwd dat de Inspectie Veiligheid en Justitie het gebruik van de software bij de politie controleren. Dit zijn twee zeer welkome waarborgen ten opzichte van de bestaande situatie.

Normering van digitale opsporingsmethoden

Op 1 maart 2017 is mijn nieuwe boekje ‘Normering van digitale opsporingsmethoden’ uitgebracht. Het boekje is bij de Nederlandse Defensie Academie gedrukt en stel ik hierbij in .pdf beschikbaar.

Mijn doel is om ‘de praktijk’ – dat wil zeggen professionals in de opsporing, advocaten en rechters – meer duidelijkheid te geven over de juridische basis bij de toepassing van digitale opsporingsmethoden. Tijdens mijn onderzoeksperiode voor mijn proefschrift van 2010-2016 heb ik regelmatig gehoord dat er onduidelijkheid bestaat over de vraag welke regels van toepassing zijn. Dat is vanuit rechtsstatelijk oogpunt zeer onwenselijk, want zowel de professionals in de praktijk als de betrokken burgers moeten weten waar ze aan toe zijn om willekeur van overheidsmacht tegen te gaan. Mogelijk bestaande interne richtlijnen binnen de opsporing vormen geen voorzienbaar juridisch kader waar betrokkenen een beroep op kunnen doen.

Met mijn boekje hoop ik dus meer duidelijkheid over de juridische basis van digitale opsporingsmethoden te leveren, maar ook de discussie aan te zwengelen. Het rechtsgebied is namelijk sterk in beweging. Ik verwacht dan ook dat dit werk slechts drie jaar actueel blijft. Dat komt doordat digitale opsporingsmethoden constant evolueren in verband met technologische ontwikkelingen en de onderliggende (cyber)criminaliteit, waar de opsporing op moet inspelen. Daarnaast zal het project ‘Modernisering strafvordering’ in de nabije toekomst aanzienlijke wijzigingen in het Wetboek van Strafvordering met zich mee brengen. Over de wenselijke juridische basis en waarborgen voor digitale opsporingsmethoden in toekomstige wetgeving moet dus nú worden gediscussieerd.

Investigating Cybercrime

On 10 January 2017, I successfully defended my PhD thesis ‘Investigating Cybercrime’. In this blog post, I would like the share my main research results.

Cybercrime investigations

My study shows that in cybercrime investigations, evidence is often gathered by following the two digital leads of IP-addresses and nicknames. I explain how evidence is gathered, based upon these leads. In cybercrime investigations, law enforcement officials often encounter the three challenges of anonymity, encryption and jurisdiction. These challenges can leave law enforcement officials empty-handed in certain circumstances.

However, law enforcement officials can use digital investigative methods to deal with these challenges. The following four investigative methods are identified and further analysed in the study: (1) gathering publicly available online information, (2) issuing data production orders to online service providers, (3) applying online undercover investigative methods, and (4) performing hacking as an investigative method.

Regulating digitale investigative methods on a national level

On a national level, my research shows that the identified digital investigative methods are not regulated in a foreseeable manner in the Netherlands. The reason is that the scope and manner in which investigative methods are applied are not sufficiently clear. In addition, I argue that the quality of the law for certain investigative methods is not adequate. The main and concrete results of my analysis are as follows:

  • The manual and automated gathering of publicly available online information should be regulated in detail, outside criminal procedural law. These regulations should indicate how data protection regulations should be applied in a concrete manner when these digital investigative methods are used.
  • The regulations for undercover investigative methods (both online and offline) should be improved by incorporating supervision by an investigative judge.
  • A warrant requirement should apply for obtaining traffic data and content data from online service providers. The category of ‘content data’ should be defined more clearly by the legislator or Public Prosecution Service.
  • Regulating hacking as an investigative power is necessary. The proposal to regulate this investigative method in the Computer Crime Act III is adequate. However, the investigative power is formulated in a rather broad manner and the legal consequences of its application to ‘disrupt cybercrime’ are uncertain.

Regulating digital investigative methods on an international level

On an international level, my research shows that the application of digital investigative methods are not sufficiently taken into consideration in mutual legal assistance treaties. States should realise and take into consideration that unilateral cross-border digital evidence-gathering activities already take place.

The application of digital investigative methods can endanger both State sovereignty and the legal certainty of individuals in certain circumstances. At the same time however, I argue that unilateral cross-border digital evidence-gathering activities should be permissible in certain circumstances. Ideally, States agree on what terms these evidence-gathering activities are allowed and protect the right and freedoms of the individuals involved in mutual legal-assistance treaties or on an ad-hoc basis. In the meantime, States should create a policy for their law enforcement authorities to determine under which circumstances unilateral cross-border digital evidence-gathering activities are allowed. I provide recommendations about these restrictions for the Dutch legislator.

Finally, I would like to say that it has been a pleasure performing research as a PhD Candidate at Leiden University. I will continue to do research in cybercrime, cybersecurity, digital investigations and privacy in the future.

This is a cross-post from LeidenLawBlog. My book is also commercially available at bol.com (among others).

Criminal procedure and the digital revolution

A digital revolution has taken place for law enforcement authorities. A treasure trove of information is currently publicly available on the Internet. In addition, large amounts of information can be gathered from third parties, such as telecommunication providers, financial institutions and online service providers. Furthermore, law enforcement authorities can analyse every piece of information on seized computers with specialised software. All that information can be combined and processed and thereby provides great investigative potential for law enforcement authorities.

The Dutch legislator is currently seeking to amend (in Dutch) the Dutch Criminal Code of Criminal Procedure (DCCP) and aims to take into account the influence of Information and Communication Technology on police work. However the current plans only take into consideration the gathering of publicly available information and the seizure of computers. Yet these investigation methods are not the full spectrum of digital investigation methods that is available to law enforcement authorities. Remarkably, even the planned amendments to the DCCP to accommodate these two investigation methods – and beef up the safeguards to protect the individuals involved – have now been put on hold or will be further researched to assess their desirability.

‘Open source information’

Publicly available online information provides a powerful tool for surveillance by law enforcement authorities. People willingly post large amounts of personal information about themselves on online forums and social media services. Other individuals can also post information about people on the Internet. In law enforcement terms that information is called ‘open source’ information, i.e. information that anyone can access, purchase, or gather by observation. The thing is that law enforcement officials do not even know themselves under which conditions and to what extent the information can be collected.

Also note that the collected information can be combined with other information collected from third parties and further processed. By use of specialised software an intricate picture of certain aspects of an individual’s life and relationships with other individuals can be obtained. In first instance, the Dutch legislator proposed creating detailed regulations in the DCCP to regulate the investigation method. However the Dutch police do not support this proposal and the Dutch Minister of Security and Justice has now put these plans on hold to assess their desirability.

A warrant for computer searches

The second amendment proposed was for the seizure and subsequent analysis of data stored on computers. The Dutch Minister of Security and Justice acknowledges (p. 83) the serious privacy interference that takes place when computers are seized and suggests that ‘a higher authority’ should authorise the seizure. In my previous blog post I argued that a warrant requirement and mandatory limitation of the scope of the warrant are therefore appropriate safeguards for the seizure of computers. These safeguards can be derived from case law by the European Court of Human Rights regarding computer searches. Yet the Dutch Minister of Security and Justice does not even refer to that case law or current Dutch case law on the subject. Dutch law enforcement authorities fear a significant administrative burden (p. 8) due to proposed changes in legislation. Therefore further research has been announced to investigate the desirability of the amendment. Indeed, a warrant requirement will bring with it more paperwork. Yet it is an important safeguard in protecting individuals from the arbitrary interference of law enforcement authorities in our private lives. Possibly the Dutch Supreme Court will step in and require a warrant for seizing and analysing the contents stored on computers in the meantime.

Concluding remarks

In my view, the proposed Dutch reforms for criminal procedure do not fully appreciate the consequences that technology bring with for criminal investigations. The amount of data that law enforcement authorities can collect and the tools at their disposal to process every piece of that information should not be underestimated. The two proposed amendments are a start in thinking about those consequences and how to regulate digital investigation methods. Therefore it is unfortunate that those amendments will now be put on hold, possibly toned down, and further researched for their desirability.

Arguably, the ambition of updating criminal procedure law to fit the new digital investigation landscape is too ambitious and a separate legislative project is desirable. In addition, it is possible that certain restrictions on investigation methods are better suited for regulation outside criminal procedure. However, in any case, there should be a sense of urgency to accommodate digital investigation methods in our legal framework and provide sufficient safeguards for the individuals involved. To be continued I hope.

This blog post is cross-post from LeidenLawBlog.nl

A warrant requirement for analysing data stored on smartphones?

On 22 April 2015, the Dutch high court of Arnhem-Leeuwarden possibly set a precedent with far-reaching consequences. In this particular criminal case, a law enforcement official seized a smartphone and subsequently read and copied WhatsApp messages stored on the smartphone. The defence successfully argued that the investigation method was in violation of the right to privacy as articulated in art. 8 ECHR. The high court of Arnhem-Leeuwarden agreed and deemed the current regulations not foreseeable.

Currently, as explained in my previous blog post, law enforcement officials can seize a smartphone and examine all data stored on it in the context of a criminal investigation to obtain evidence without any notable legal thresholds. However, the high court points out that smartphones contain “not only access to traffic data, but also the contents of communications and private information of a smartphone user” . Because the analysis of such data severely infringes in the right to privacy, the current regulations for seizing and analysing data stored on smartphones are not adequately regulated according to the court.

Right to privacy and analysis of information on smartphones

Indeed, the European Court of Human Rights (ECtHR) recently decided in the case of Prezhdarovi v Bulgaria that (1) a judicial warrant requirement and (2) a limitation of the scope of the sought after data on computers is preferable when law enforcement authorities seize computers and analyse data stored on computers. Considering the serious privacy infringement that takes place when personal data that is stored on computers is analysed by law enforcement authorities, adequate safeguards in the domestic laws of States should protect the involved individuals against arbitrary interferences of State in their personal lives according to the ECtHR.

The decisions of the high court of Arnhem-Leeuwarden and ECtHR indicate that the Dutch regulations for the seizure of computers such as smartphones require amendments in order to adequately protect the right to privacy. In June 2014, the Dutch Ministry of Security and Justice already suggested that amendments were required for analysing data on computer systems. Yet, these amendments only suggested the legal thresholds of an order of a public prosecutor, whereas the ECtHR seems to prefer a prior review of an investigating judge – i.e., basically a warrant requirement – to analyse data on computer systems.

International trend?

Interestingly, almost a year ago, the U.S. Supreme Court decided in the landmark case of Riley v. California that a judge’s warrant is required in order to seize a smartphone and analyse data stored on a smartphone. The protection of the warrant requirement was deemed appropriate, because: “Modern cell phones are not just another technological convenience. With all they contain and all they may reveal, they hold for many Americans “the privacies of life”.

Obviously, modern cell phones do not contain the ‘privacies of life’ only for Americans. So tell me, does your domestic State law require a warrant to seize computers and analyse data stored on those devices?

This is a cross-post from LeidenLawBlog.nl.

=== Updata ===

My commentary (in Dutch) on the case of 22 April 2015 is available here (in .pdf).

Note that, in the meantime, the Dutch courts of Oost-Brabant and Noord-Holland desmissed the verdict of the high court of Arnhem-Leeuwarden, stating that article 94 of the Dutch Code of Criminal Procedure allows for the seizure of smartphones and subsequent search of data stored on the device.

The court of Amsterdam decided on 18 June 2015 that art. 8 ECHR was not infringed, because law enforcement restricted the search of data stored on the smartphone to  contact details. Thefefore, the search was not deemed disproportionate. Interestingly, other judges of the court of Noord-Holland decided on 4 June 2015 in a different case that seizing a smartphone based on art. 94 DCCP does infringe art. 8 ECHR. Clearly, the courts in the Netherlands are devided on the question whether seizing a smartphone based on art. 94 DCCP infringes art. 8 ECHR. Apparently, the Public Prosecution’s Office went in appeal and the question will be brought  to the Dutch Surpeme Court.

Hacking without a legal basis

In May 2014, the Dutch Public Prosecution Office announced that the Dutch police participated in a global action against ‘Blackshades’ malware. Blackshades enables individuals to remotely take over computers and copy information (among other functionalities). The Dutch press release stated that:

“Team High Tech Crime of the Dutch police saw an opportunity to enter the Blackshades server and secure a large amount of information. The location of the server is unknown”.

This statement implies that Dutch law enforcement authorities entered the server remotely to copy data. Said in other words, Dutch law enforcement authorities hacked a server without knowing the location of the server to secure information. Indeed, recent answers to parliamentary questions confirmed the computer was ‘remotely accessed’(hacked) by law enforcement authorities during the operation in May. In addition, the Dutch Minister of Security of Justice stated in the letter to the Dutch Parliament that art. 125i of the Dutch Code of Criminal Procedural (DCCP) provides for a legal basis to access computer remotely (by hacking) and copy information.

The problem with this letter is that there is arguably no legal basis for hacking in Dutch criminal procedural law. The statement of the Minister of Safety and Justice is in my view worrisome, because a special investigation power is interpreted very broadly by the minister to suit the needs of law enforcement authorities. This undermines a fundamental principle of our criminal law system.

Art. 125i DCCP does not provide a legal basis for hacking

Art. 125i DCCP provides for an ill-understood investigation power that allows law enforcement authorities to search a place in order to secure information stored on computers. The article specifically refers to existing investigation powers for search and seizure at a particular place by law enforcement authorities. Therefore, art. 125i DCCP should always be read in conjunction with the power to search a place, seize a computer and subsequently search data on a computer. In the letter, the minister seems to ignore these explicitly referred to powers of search and seizure at a particular place.

For example, a public prosecutor can seize a computer located at hosting provider and search the data stored on a computer in an effort to secure the sought after data upon the legal basis of art. 125i DCCP jo art. 96c DCCP. These powers for search and seizure are simply different from hacking as an investigation method. The most notable difference between hacking and the search and seizure of computers is that hacking takes place remotely in secret, whereas the search and seizure of computers takes place at a particular place in the presence of witnesses.

There are good reasons to think that the Dutch legal framework to analyse data on computers is outdated. Additionally, there are good reasons why law enforcement authorities feel the need to be able to access computers remotely to acquire information relevant to a criminal investigation. But a key principle and essential to the rule of law is that law enforcement authorities are bound by the law. In my view, as I argued extensively in 2011 and 2013 (in Dutch), Dutch criminal procedural law does not provide for the investigation power to hack computers by law enforcement authorities.

Criminal procedural legality principle

In Dutch criminal procedural law, investigation methods that infringe in the right to privacy in more than a minor way or threaten the integrity of a criminal investigation require detailed regulations. This ‘criminal procedural legality principle’ with regard to the regulation of investigation methods ensures that governmental powers are controlled by the law and prevent arbitrary interferences by the government in the private lives of citizens. The principle also ensures that governmental powers to investigate crime are foreseeable to citizens. In essence, this legality principle harnesses governmental power which is essential to the rule of law.

Therefore, I find it curious our Minister of Security and Justice endorses a broad and highly debatable interpretation of the law to enable law enforcement authorities to hack computers, especially considering that a new legislative proposal is under way which aims to regulate hacking as an investigation power. This ‘Computer Crime Act III’ will be send to the Dutch Parliament in early 2015.

A democratic legislative process is required to provide Dutch law enforcement authorities with the powers that a majority of the elected representatives of the Dutch people find appropriate. Perhaps hacking computers under stringent conditions to allow for evidence gathering activities is desirable as a new investigation power. But in the meantime, the criminal procedural legality principle as a key principle in Dutch criminal procedural law should not be ignored.

This is a cross post from LeidenLawBlog.nl