OerlemansBlog - Blog about cybercrime and privacy

Vorige week (week van 3 t/m 7 januari 2011) is er veel media-aandacht geweest over de vordering van IP-adressen door justitie van de website Crimesite.nl. De discussie richt zich vooral op de vraag of mensen die een reactie hebben geplaatst over een bericht op Crimesite journalistieke bronbescherming kunnen genieten en Crimesite daarom kan weigeren de gegevens op vordering van de officier van justitie af te geven. Zie bijvoorbeeld deze berichten op de blog van Arnoud Engelfriet en Mediareport. In dit bericht ga ik daar niet verder op in, omdat ik een ander aspect wil behandelen. Namelijk de vraag of politie een bedrijf of instelling mag vragen gegevens op vrijwillige basis af te staan of dat zij altijd een vordering moeten doen. 

Vorderen van gegevens

In de literatuur werd er meestal vanuit gegaan dat de politie een bedrijf of instelling (bank, ISP, websitehouder, supermarkt, etc.) kan vragen bepaalde gegevens af te staan. De betrokkene moet vervolgens een afweging maken op grond van de Wet bescherming persoonsgegevens en dan beslissen of de gegevens afgegeven moeten worden. In het geval een instelling weigert de gegevens af te staan kan de politie en/of justitie altijd de passende vordering doen op grond van artikel 126n e.v. van het Wetboek van Strafvordering (Sv), om de vordering af te dwingen. Wordt hier dan nog niet aan voldaan dan zou kunnen worden vervolgd voor het niet-naleven van een ambtelijk gegeven bevel op grond van artikel 184 van het Wetboek van Strafrecht (Sr). In de Crimesite-zaak werpt Arnoud Engelfriet overigens de vraag op of artikel 126n Sv wel de juiste grondslag is, aangezien niet duidelijk is of Crimesite een aanbieder van een communicatiedienst is, zoals bedoeld in artikel 126la Sv. Die vraag kan ik (nog) niet beantwoorden. Verstandiger had wellicht geweest de vordering op artikel 126nd Sv te baseren, waarbij van een ieder gegevens (niet zijnde bijzondere gegevens) kunnen worden gevorderd.

Verzoek tot het vrijwillig afstaan van gegevens

Enfin, wat ik hier zo interessant vind is de berichtgeving op Crimesite en Webwereld waarin wordt benadrukt dat politie en justitie vragen om informatie. Zoals ik net heb aangegeven werd tot nu toe in de literatuur er vanuit gegaan dat dit mogelijk is. Echter, op 21 december 2010 heeft de Hoge Raad een arrest (LJN: BL7688) gewezen waarin duidelijk staat dat een bedrijf of instantie niet mag worden gevraagd gegevens vrijwillig af te staan. Daar moet altijd een vordering aan ten grondslag liggen. In die zaak had het OM geen vordering gedaan. Vervolgens werd de vraag behandeld welke sanctie in de zin van artikel 359a Sv hieraan moet worden verbonden. Volgens de Hoge Hoge Raad was dat in dit geval geen bewijsuitsluiting.

Het bovenstaande neemt overigens niet weg dat bedrijven en instanties uit eigen beweging vrijwillig gegevens mogen afgeven aan politie in het kader van een opsporingsonderzoek. Iets dat ik mij bij bepaalde misdrijven overigens goed kan voorstellen, maar wel altijd een belangenafweging moet worden gedaan.

Bronbescherming?

Toch nog een paar woorden over de journalistieke bronbescherming. Justitie is naar verluid nog in beraad of zij een vordering gaan doen met betrekking tot de IP-adressen van mensen die een reactie hebben geplaatst. Overwogen wordt of de reageerders bronbescherming kunnen genieten. Mijn gedachten gaan er naar uit dat een iemand die een reactie plaatst (iets waarover de journalistieke website geen invloed heeft en diegene niet zelf benaderd) toch echt iets anders is dan een bron die een journalist expliciet heeft benaderd. Indien de reageerders daadwerkelijk journalistieke bescherming kunnen krijgen heeft dat verstrekkende gevolgen, omdat het begrip ‘journalist’ en ‘journalistieke website’ tegenwoordig nogal breed is. In dat geval wordt een belangrijke opsporingsmethode van de politie en justitie onmogelijk gemaakt. Zoals in andere berichtgeving is opgemerkt kan dat wellicht opgelost worden met toestemming van de rechter(-commissaris). Ik ben daarom benieuwd wat het Openbaar Ministerie gaat doen. Misschien is het juist wel goed dit tot een rechtszaak te laten leiden, zodat meer duidelijkheid op dit punt komt.

Conclusie

Kern van het verhaal is dat een officier van justitie of opsporingsambtenaar niet kunnen vragen aan een bedrijf of instelling gegevens vrijwillig af te staan. Dat kan alleen uit eigen beweging worden gedaan. Is dat niet het geval, dan moet hier altijd een vordering aan ten grondslag liggen.

Update  

De woordvoerder van het Landelijk Parket heeft ten onrechte gezegd dat de politie altijd om informatie kan vragen.  Minister van Veiligheid en Justitie Opstelten is hier op teruggekomen. Zie ook dit bericht van Webwerel en dit bericht de weblog ArsAqui.